Biznes plan





WYSZUKIWARKA


Polecane strony





Kredyt a pożyczka



Wśród czynności, do których zostały upoważnione banki, bardzo dużą rolę ogrywają czynności typu kredytowego. Zostały one wymienione w art. 5 ustawy Prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997r. Artykuł ten dokonuje podziału tych czynności na dwie grupy. Pierwszą grupę stanowią czynności bankowe sensu stricto, które wymienione są w art. 5 ust. 1 Prawo Bankowe. Są to czynności zastrzeżone do wyłącznej właściwości banków, które objęte są przez nie względnym monopolem na ich wykonywanie. Ta względność wynika z tego, iż inne jednostki organizacyjne niż banki mogą wykonywać te czynności, ale tylko wówczas, gdy przepisy odrębnych ustaw uprawniają je do tego (art. 5 ust. 5 Prawo Bankowe). Wśród tych czynności wymienia się jako jedną z podstawowych udzielanie przez banki kredytów.

Drugą grupę stanowią czynności wymienione w ust. 2 tegoż artykułu. Są to czynności bankowe sensu largo, ponieważ mogą być wykonywane przez inne niż banki podmioty, z tym tylko, że mają one przymiot czynności bankowych, jeżeli są wykonywane przez banki. Wymienione w tym ustępie czynności stanowią więc instytucję prawną obrotu powszechnego, ale mogą być też stosowane w obrocie bankowym. Dla podmiotów innych niż banki, które są zainteresowane wykonywaniem tych czynności, przepis art. 5 ust.2 ma charakter jedynie informacyjny, ponieważ i bez tego przepisu podmioty te mogłyby wykonywać wskazane w nim czynności. Czynności te uzyskują status czynności bankowej o ile są przez bank wykonywane. Wśród tych czynności na pierwszym miejscu wymienione zostało udzielanie pożyczek pieniężnych.

Analizę tych dwóch czynności należy rozpocząć od umowy kredytu, gdyż jest to o wiele częściej stosowana przez banki instytucja. Ustawa Prawo Bankowe nie zawiera legalnej definicji kredytu. Definiuje natomiast tę umowę poprzez wskazanie jej istotnych cech. Na tej podstawie różni autorzy tworzą własne definicje, które są do siebie bardzo zbliżone. Za umowę kredytu należy uznać zobowiązanie, w którym bank oddaje do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

Jest to więc umowa konsensualna, dwustronnie zobowiązująca i odpłatna. Cechuje ją również to, że udzielającym kredytu może być tylko bank (z zastrzeżeniem art. 5 ust.5 Prawo Bankowe ), pieniężność (a więc przedmiotem umowy mogą być wyłącznie środki pieniężne) oraz celowość kredytu (w umowie należy określić jego przeznaczenie).

Zasadą jest, ze umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie, chociaż ustawa Prawo Bankowe nie określa skutków prawnych niedochowania tej formy. Jest ona jednak zastrzeżona dla celów dowodowych.

Do elementów treści kredytu należy w szczególności określenie w umowie:
1) stron stosunku,
2) kwoty i waluty kredytu,
3) celu, na który kredyt został udzielony,
4) zasady i terminu spłaty kredytu,
5) wysokości oprocentowania kredytu,
6) sposobu zabezpieczenia spłaty kredytu,
7) zakresu uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu,
8) terminu i sposobu postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych,
9) wysokości prowizji, jeżeli jest przewidziana w umowie,
10) warunków dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

Strony umowy kredytowej mogą oprócz powyższych zawrzeć jeszcze inne postanowienia, ale nie mogę być one sprzeczne z obowiązującymi przepisami lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzać do obejścia prawa. Umowa w takim przypadku jest nieważna w całości lub w części.

Stronami umowy są kredytodawca, czyli bank (lub inny podmiot dopuszczony przez ustawę) oraz kredytobiorca. Do kręgu tych ostatnich podmiotów zaliczyć należy, zgodnie z treścią art. 70 ust. 2, osobę fizyczną, osobę prawną i jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej ale mającą zdolność prawną.

Bardzo istotnym elementem treści umowy kredytu jest określenie w umowie jego celu. Może on zostać określony w sposób ogólny albo precyzyjny. Wzmacnia to pozycję banku jako strony umowy, ponieważ kredytobiorca, który samodzielnie zmienił przeznaczenie kredytu może spotkać się z negatywna reakcją banku, np. w postaci zerwania umowy i żądania natychmiastowej spłaty kredytu.

W przypadku zgodnego z umową wykorzystania kredytu bank może domagać się jego spłaty, tylko w terminie określonym w umowie. Kredytobiorca jest jednak uprawniony do przedterminowej spłaty całego kredytu, nawet jeśli umowa przewiduje zwrot ratalny. Jest to więc środek podobny w skutkach do wypowiedzenia. Źródłem wygaśnięcia tego stosunku będzie przedterminowa spłata całości kredytu, pod warunkiem, że nie jest on odnawialny.

Kolejną z istotnych cech jest odpłatność kredytu, przejawiająca się w uprawnieniu do pobierania przez bank odsetek. Oprocentowanie kredytów może być stałe lub zmienne. W ostatnim przypadku należy w umowie ściśle określić warunki zmiany stopy procentowej kredytu.

Banki, udzielając kredyt, ustanawiają jednocześnie zabezpieczenie na wypadek zagrożenia jego spłaty. Możliwa jest wielość form zabezpieczenia, ale najczęściej stosowanymi są: poręczenie, hipoteka, weksel, zastaw rejestrowy.

Uprzywilejowana pozycja banku przejawia się również w tym, że kredytobiorca obowiązany jest przedstawić na każde żądanie, informacje i dokumenty niezbędne do oceny jego sytuacji finansowej i gospodarczej, które mają umożliwić kontrolę wykorzystania i spłaty kredytu. Nie zmienia tego faktu to, że przed udzieleniem kredytu bank bada zdolność kredytową kredytobiorcy, czyli jego zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami, w terminach określonych w umowie. Jeżeli bank stwierdzi niedotrzymanie warunków umowy albo zagrożenie spłaty kredytu może wypowiedzieć umowę w całości lub części albo zażądać dodatkowego zabezpieczenia kredytu. Ustawodawca chcąc wzmocnić pozycję kredytobiorcy wprowadził terminy wypowiedzenia umowy. Okres wypowiedzenia wynosi 30 dni, a w razie zagrożenia upadłością 7 dni, chyba że przewidziano w umowie dłuższe okresy, korzystniejsze w takiej sytuacji dla kredytobiorcy.

Środki pieniężne udzielone w ramach kredytu mogą być postawione do dyspozycji kredytobiorcy jednorazowo w pełnej kwocie lub w transzach, wówczas gdy bank uzależnia kolejne wypłaty od sposobu wykorzystania poprzednich.

Umowa kredytu może przewidywać także prowizję dla banku za jej zawarcie. Wyróżnia się tutaj dwie sytuacje: pobranie prowizji od kredytu wykorzystanego oraz pobranie prowizji od całości kredytu postawionego do dyspozycji kredytobiorcy ale nie wykorzystanego przez niego w pełni.

Umowa kredytu jest zawsze zawierana na czas określony.
Poszczególne banki ustalają w drodze regulaminów zasady klasyfikacji udzielanych kredytów. Najczęściej spotykanym jest podział:
a) ze względu na walutę kredytu, czyli podział na kredyty złotówkowe i kredyty dewizowe,
b) ze względu na okres wykorzystania i spłaty kredytu, czyli na kredyty krótkoterminowe, średnioterminowe i długoterminowe,
c) ze względu na przeznaczenie kredytu, np. kredyty inwestycyjne, konsumpcyjne, bieżące,
d) ze względu na formę kredytu, np. kredyty na rachunku bieżącym, kredyty na rachunku kredytowym, kredyty dyskontowe oraz kredyty akceptacyjne.

Pożyczka jest umową nazwaną, uregulowaną w kodeksie cywilnym w art. 720 i nast. W ustawie Prawo Bankowe stosuje się do niej bezpośrednio tylko jeden przepis, mianowicie art. 78, który stanowi, że do umów pożyczek zawieranych przez bank stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zabezpieczenia spłaty i oprocentowania kredytu.

Przez pożyczkę należy rozumieć umowę, w której dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego pożyczkę określoną rzecz lub ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą rzecz lub ilość pieniędzy. Jest to umowa konsensualna i dwustronnie zobowiązująca. Kiedy jest dokonywana przez bank ma również zasadniczo charakter odpłatny.

Elementem, który istotnie odróżnia pożyczkę od kredytu jest brak określenia celu, na jaki może być przeznaczona. Wynika to z konstrukcji tej umowy, w której, w przeciwieństwie do kredytu, następuje przeniesienie prawa własności środków pieniężnych na pożyczkobiorcę. Bank nie może więc ingerować, tak daleko jak przy kredycie, w sposób wykorzystania tych pieniędzy ponieważ naruszyłby prawo własności, które uzyskał pożyczkobiorca. W związku z tym w odniesieniu do pożyczek banki wykazują daleko idącą ostrożność, dokonując selekcji potencjalnych klientów oraz rozwagę przy doborze zabezpieczenia ich spłaty. Wydaje się, że pożyczkobiorcami będą podmioty, do których bank ma szczególne zaufanie ze względu na ich silną pozycję na rynku co powoduje, że wykorzystają w prawidłowy sposób otrzymane środki pieniężne.

Do zawarcia umowy pożyczki nie jest wymagana szczególna forma. Art. 720 kodeksu cywilnego stanowi tylko, ze „umowa pożyczki powyżej 500 zł, powinna być stwierdzona pismem. W przypadku pożyczek udzielanych przez banki będzie to jednak regułą.

Umowa pożyczki powinna zawierać takie elementy jak:
1) oznaczenie stron umowy,
2) oznaczenie wysokości pożyczki,
3) określenie obowiązków stron umowy w postaci przeniesienia przez bank na pożyczkobiorcę własności środków pieniężnych i ich zwrotu bankowi przez pożyczkobiorcę,
4) określenie sposobu spłaty pożyczki,
5) zasady jej oprocentowania.

Dodatkowo w umowie takiej można określić : termin zwrotu pożyczki, odpłatność w postaci prowizji i odsetek oraz sposób przeniesienia własności środków pieniężnych na pożyczkobiorcę.

Stronami pożyczki bankowej są bank oraz podmioty prawa cywilnego, a więc osoby fizyczne i osoby prawne. Udzielenie pożyczki przez bank należy uzależnić od zdolności płatniczej pożyczkobiorcy, podobnie jak przy ocenie zdolności kredytowej przy udzielaniu kredytu. Jednym z uprawnień banku jest możliwość odstąpienia od umowy i odmówienia wydania przedmiotu pożyczki, jeżeli zwrot pożyczki jest wątpliwy z powodu złego stanu majątkowego pożyczkobiorcy. Zgodnie z art. 721 KC uprawnienie takie nie przysługuje, gdy bank wiedział o złym stanie majątkowym, albo z łatwością mógł się dowiedzieć. Roszczenie pożyczkobiorcy o wydanie przedmiotu pożyczki przedawnia się z upływem 6 miesięcy od chwili, gdy miał on być wydany.

Zasady oprocentowania pożyczki określa umowa. W przypadku stopy zmiennej należy jednak określić warunki zmiany stopy procentowej oraz powiadomić o każdej takiej zmianie pożyczkobiorcę oraz poręczycieli.

Podsumowując te dwa rodzaje umów należy stwierdzić, że z ekonomicznego punktu widzenia nie ma właściwie różnicy między pożyczką a kredytem. Taka różnica wynika tylko z przyjęcia odmiennych rozwiązań prawnych. Umowa kredytu zasadniczo jest regulowana przez przepisy ustawy Prawo Bankowe, natomiast pożyczka przepisami KC. Każda z tych umów ma charakter konsensualny, co należy podkreślić zwłaszcza w stosunku do umowy pożyczki. Są to również umowy dwustronnie zobowiązujące ale nie są umowami wzajemnymi.

Podstawową różnicą między kredytem a pożyczką jest to, że przy umowie kredytu musi zostać określony cel, na jaki zostanie on przeznaczony. Natomiast przy umowie pożyczki takiego wymogu nie ma.

Kredyt jest zawsze odpłatny. Pożyczka może być nieodpłatna ale w praktyce bank jako podmiot prowadzący wyspecjalizowana działalność finansową będzie zawsze zawierał odpłatne umowy pożyczki.

Umowa kredytu zawiera dokładnie określone warunki korzystania z niego. W przypadku pożyczki takie warunki nie muszą być z góry określone. W następstwie tego bank będzie mógł kontrolować sposób wykorzystania kredytu ale nie będzie miał takich uprawnień jeżeli chodzi o pożyczkę. Odmiennym typem pożyczki jest tzw. chwilówka udzielana najczęściej przez instytucja parabankowe. Chwilówki wciąż cieszą się popularnością, zwłaszcza że jej udzielenie nie jest najczęściej poprzedzone scoringiem, a nawet sprawdzeniem klienta w bazie BIK. Rozwodnienie kontroli nad rynkiem pożyczek powoduje, że coraz więcej osób popada w spiralę zadłużenia. Dlatego chwilówki i inne pożyczki od parabanków powinny być rozważane przez klienta bardzo ostrożnie, z uwzględnieniem swoich możliwość finansowych co do spłaty zadłużenia.

Obie umowy mogą być wypowiedziane zarówno przez kredytobiorcę jak i pożyczkobiorcę na warunkach określonych w art. 75 Prawo Bankowe. Obie również są zawierane na czas określony, choć w przypadku umowy pożyczki nie jest to element konieczny, tak samo jak to, że przedmiotem tych umów są środki pieniężne (ponieważ jest to pożyczka bankowa jej przedmiotem będą pieniądze, ale gdy stroną nie jest bank mogą to być także inne rzeczy).

Ostatnia różnica wyraża się w tym, że na pożyczkobiorcę zawsze przechodzi prawo własności środków pieniężnych. Natomiast inaczej jest przy umowie kredytu, gdzie nie ma przeniesienia własności.

Niewątpliwie dla banków łatwiejszy w stosowaniu jest kredyt. Decyduje o tym zakres umowy kredytowej, który wyposaża bank w liczne uprawnienia dające mu przewagę nad kredytobiorcą, jak choćby możliwość kontrolowania sposobu wykorzystania kredytu. Bank w tym stosunku prawnym jest stroną zdecydowanie silniejszą. Dla klientów lepszym rodzajem umowy jest pożyczka. Wymaga ona mniej formalności i pozostawia pożyczkobiorcy dużą swobodę w możliwości dysponowania środkami pieniężnymi otrzymanymi w ten sposób.


Podobne tematy:
- Udzielanie kredytów konsumenckich i pożyczek pieniężnych
- Regulamin spłaty kredytu hipotecznego i innych
- W jakich sytuacjach bank może odmówić udzielenia kredytu lub odstąpić od umowy kredytowej
- Cechy kredytów inwestycyjnych
- Jakie wyróżniamy rodzaje kredytów